Chiptasiz odamlar

Tarjimai hol
03.03.2014
50 йиллик юбилей – 2012
12.03.2014

Suyuk hamda buyuklar Cho‘lpon va Bulgakovga bag‘ishlanadi.

 1

 

Lovullab keladi nimadir,

Qasirlab keladi bir balo,

Teshilar,

Yonadir,

Sinadir,

To‘kilar dunyo.

Yana kim biladi?..

Biladir!..

Bir chimdim umrga ishongan

Xayollar bag‘rini tiladir.

Tegolmay qayrilgan nishonga

Yoylar biladir.

Tinmayin qilgan u tavallo –

Yo nafs,

Yo la’in!

Tavbasini kutgan Jalolo

Kun sayin…

Tillo osmon qasirlar endi,

Lovullar jannat zamin.

Ayo!

Yo nafas keldi,

Totadur ta’min,

Bilmayin.

Yig‘layin,

Xars-xars siynasi,

Umr bo‘g‘izdagi mushtdek tosh.

Yo nafss-s…

Yo Olloh! –

Birovning sasi,

Qiblaga qiyshayar bosh…

 

2

 

Yigirmanchi asr!..

Ojiz odamzot,

So‘qir bashar

O‘ylab topgan

Savdoyi sana.

Qovjiragan kipriklarida

Lapanglaydi qo‘rquv,

Tebranar, ana!

Yana…

Tangrining yuziga oyog‘in

Bigiz qilolgan dahriy.

Yana…

Ollohni sog‘inib,

Mehr deyolgan qahrin.

Yigirmanchi asr!

Qit’alarda tug‘ilgan dahshat,

Elatlarda yastangan orom.

Qit’alarda tug‘ilgan orom,

Elatlarga sochilgan dahshat.

Ana.

Samoga qayrilib,

Izlaydi o‘zini,

Yigirmanchi asr

O‘zdan ayrilib.

Yigirmanchi asr!

Ko‘zing teshilsin,

Agar bo‘lsa o‘sha ko‘zlaring.

Ko‘zlaring yo‘q,

Yo‘q edi sening,

Yigirmanchi asr

So‘qir ajdaho!..

 

3

 

Quyosh ufqda bo‘zarib borardi,

Bo‘zarib-bo‘zarib

Borardi dunyo.

Saroy devorlari qontalash,

Saroy devorlari tortadi uvvo,

Jimgina,

Mahzungina

Va gina.

Sonsiz kallalarning ko‘z kosasida

Sharaqlab kuladi ilonlar,

Ridoli kimsaning 

Xos xassasida

Xalqali to‘lg‘onar arqonlar.

Va qonlar,

Tillarga yaloqdir,

Yamlanur huzurbaxsh zabonlar,

Zamonlar kelmishdir

Zamonlar…

 

* * *

 

Pilat!

Ha, o‘sha Pilat,

Keng quloch xochga termulib,

Tangri qulochini o‘lchaydi

Po‘latdan mix yo‘nib.

Prokuratur –

Buyuk ko‘r,

Yigirmanchi asr sahnida

Ko‘r asrga jo‘r.

Va aso tutgan qo‘l

Yarqiragan qoracho‘g‘larni

Paypaslab-paypaslab,

O‘yib olaverar tig‘lar-la…

Va ko‘r,

Ko‘zi ochiqlar

Ochiq ketaverar baqoga…

 

4

 

Osiyo!

To‘lg‘onib-to‘lg‘onib,

Eshilib-eshilib

Yotgan sarhadlar.

Chuvalashib ketgan aql,

Mudrayotgan qahr

Va qasos –

Osiyo!..

Osiyoni belanchak qilib,

Bo‘zlayotgan chiston,

Javobsiz chiston

Volidai kabir

Turkiston.

Shimoldan oqib,

Yig‘lagan,

Shamolga boqib,

Yig‘lagan,

Asli isyonning onasi,

Sharqning bolasi

Turkiston!

“Shimol sovuq” – dedilar,

Quyoshini bermoqchi bo‘ldi.

“Shimol och!” –

Oshini berdi

Va boshini berdi,

Boshini yedi uning

Shimoliston…

 

5

 

Ey, ko‘ngil!

“Kishanlar birla do‘stlashding” ,

Sukunat birla eshlashding

Va jimlik bog‘ida ochilgan

Mutelik birla xeshlashding.

Zamin o‘lding,

Axir osmonsan,

Cho‘pon ermas,

Axir Cho‘lponsan,

Olam aro birgina sonsan,

Turkistonsan,

“Kishan kiyma, bo‘yin egma,

Ki sen ham hur tug‘ulg‘onsan”!.. 

 

6

 

Och qulning kunlari kabi qora

Turkiston jim,

U potos bog‘layotgan yara.

Bu yerda tik boqmas

Birov-birovga,

Birovning rangi oq,

Birovniki qora,

Ko‘zlar uyaladi

Nomutanosiblikdan,

Tupurgisi kelar

Biri biriga.

Isyonning beshigi

Isyonsiz qolmish,

Shayton kamlik qilar

Qahr qo‘zg‘ashga.

Shayton – Voland 

Yomonlik deb

Yaxshilik ulashgan la’in…

 

7

 

Ko‘zlariga deraza tutgan

Tanho shoir

Xotinlar saltanatida 

Bir isyon izlaydi

Millatga doir.

Shimolni sog‘inib,

G‘arbni sog‘inib,

Yashayverdi turk yozari.

Kutaverdi u

Volandni,

Turkiston uzra

Talvasa qo‘zg‘aguvchi,

Volandni…

Cho‘lpon –

Turkiston.

Ko‘hna Fir’avnning

Tobuti ichra

G‘oyibdan topilgan

Ey, tilla tanga –

Turkiston.

Tillo tobutda

Toj kiyib yotgan

Ko‘zlari ilono‘ra,

Chayon uya,

Ulug‘ kitoblarda

Maqtalgan o‘lik –

Turkiston,

Senga baxt sog‘inar Cho‘lpon!

 

8

 

Ey, sen

Osmonning bolasi,

Turkiston bolasi,

Kechani yaratib,

Kunduzni yashirgan

Sharqning nolasi.

Bu yerda kunduzlar tug‘ar,

Mayda-mayda,

Bo‘lak-bo‘lak kunduzlaringni

Ichib yotar

Birov-birovlar.

Endi xoch emas,

Yarim oy misol

Poyingda egilgan

Pilatvachchalar

Sening yerlik emasligingni

Qaytadan kashf etar

Mingboshi  xayoli bilan.

Ey, Oyga mixlangan

Osmon bolasi,

Senga uchmoq sog‘inar

Turkiston!

 

9

 

Moskovda bir farrosh yashardi,

O‘n ikki yil farroshlik qilgan. 

U kun bo‘yi ko‘cha supurib,

Gul tutardi kunbo‘yi

Suygan yoriga

Kuni bilan topgan puliga.

Margarita edi yorining ismi.

Margarita! 

Sochlari qora,

Qanotli jodugar,

Farroshning xayollariga

Sochayotgan zar

Jodugar…

 

* * *

 

Usta (farrosh)ning kissasida

Chaqa yo‘q,

Gul sotib olavergan bariga.

Uning-chun sariq chaqa

Gul,

Supurilayotgan yer,

Dunyo –

Sariq chaqa.

Sharqni sog‘inadi u,

Qop-qora sochlarga

O‘ralgan Sharqni.

Chuvalashib ketgan Aqlni,

Eshilib-eshilib yotgan Aqlni

Sog‘inadi u.

Moskov daryosining bo‘yida

Yutoqib tutunlar so‘rgandek,

Xasta yuragining chuqurlarida,

Xorg‘in miyasining qavatlarida

Sharqni sog‘inar,

Sog‘inib yaratar

Kambag‘al donish…

 

10

 

Sharqning peshonasida oyi bor,

G‘arbning boshida shohi.

G‘arbning bir buyuk hoyi bor,

Sharqning bo‘g‘zida ohi.

Hoyi oyiga oshiq,

Shoxi oxiga o‘qlov.

Bu buyuk ishq,

Yovuz ishq,

Mudom tugamagan ov…

 

11

 

Cho‘lponni bilmasdi

Mixail bobo,

Usta bobo bilmasdi

Abdulhamidni.

Shimolu janubning ko‘ksida

Yonayotgan ikki olov ham

Xabarsiz edilar

Biri biridan.

Volandni tanigan Mixail

Sharqni sog‘ingan,

Volandni sog‘ingan Cho‘lpon

G‘arbning oshig‘i.

Ikki sog‘inch daraxti uzra

Yuz ochgan g‘uncha –

Margarita,

Suyuk jodugar,

Buyuk jodugar!

 

12

 

O‘n ikki yil kuygan junun,

“Yo Haq!” deya suygan junun,

Bilarmidi Turkiston aro

Ulug‘ yarog‘ otilgan kunin?!

Moskovda

Chekka bir kulbada,

Toshkanda

Chekka bir o‘rada

Jonini topshirgan,

Shonini topgan

Ikki buyuk so‘z,

Bir juft sog‘inch –

Mixail,

Cho‘lpon.

Xochni qulochlagan,

Oyni quchoqlagan,

Biri

Insu jinslar aro

Cho‘qinib kezgan,

Biri

Fahsh, alast aro

O‘kinib kezgan,

Kecha-yu kunduzni

Bir sog‘inchga alishgan

Inson

Va Inson –

Mixail,

Cho‘lpon…

 

13

 

Xalqa-xalqa ko‘z  yoshlarda

Suzib yurgan qora kema,

Daryo-daryo qonlar uzra

Jismu joni pora kema.

O‘lmagan dunyoning umriga

Nuqta bo‘lmoq istagan,

Qop-qora,

Qop-qora

Dunyo jamoliga nisbatan,

Yigirmanchi asr

Cho‘ng kafan.

Bashar daftarida

Qora chiziq,

Qizil chiziq –

Yigirmanchi asr

O‘lgan,

O‘lmagan

Murdalarga liq…

Hademay tong otar,

Endi tong otar,

Ufqdan to‘kilar

Oq-oppoq xayol.

To‘lishgan yuzini ko‘rsatolmayin

Iymanib boqar

Yigirma birinchi asr –

Tug‘magan ayol…

 

14

 

Guvillab boradi,

Sirli guvillab,

“XX asr” raqamli poyiz,

Elib borar temir izidan

Bekatsiz otash arava.

Bulutdek o‘rindiqlarda

Chiptali zotlar

Yastanib-yastanib,

Kekirib-kekirib,

Bo‘ynida kapalak bo‘yinbog‘larin

Yashnatib-yashnatib,

Elib borar arava bilan…

Yashindek poyizning,

Sovutdek poyizning,

Tobutdek poyizning

Burchak-burchaklarida

Yashiringisi kelar chiptasizlarning.

Tobuti – umid,

Qabrlari armon,

O‘lmagan o‘liklar ichida,

O‘lgan tiriklar ichida

Zulumotda miltirab

Jon talashar jon!

 

15

 

Chiptasizlar manglayida yoziq

“XX asr” raqamli poyiz,

Poyida aqldan ozib,

Cho‘zilib boradi temir iz.

Baroq qoshlar,

Qalin mo‘ylovlar,

Silliq boshlar,

Dumbul o‘ylovlar,

Tilni yamlovlar,

Ko‘kraklarga osilgan

Vijdonlar,

O‘pqon jig‘ildonlar

Soyasi,

Jarangi,

Shovqini ostida

Ovozlari yotar chiptasizlarning.

Chiptasiz –

Cho‘lpon, Bulgakov…

Juda ham ko‘p.

Ko‘p erur ular,

Sanoqlari sig‘mas og‘izga.

Barchalari o‘z burchagida

Paypaslaydi kissalarini,

Hamon paypaslaydi

Nelarnidir shivirlab

O‘shal Yolg‘izga!..

 

* * *

 

Yigirmanchi asr!

Ojiz odamzot,

So‘qir bashar

O‘ylab topgan

Savdoyi sana.

Sen uzoq cho‘zilding,

Juda ham uzoq,

Temir izlardan-da

Uzoqdan-uzoq!..

 

1995-yil, fevral